00:52:34 हे शेतीमध्ये वापरले जाणारे महत्त्वाचे जलविद्राव्य खत असून त्यामध्ये नायट्रोजन नसतो, तर फॉस्फरस आणि पोटॅशचा चांगला स्रोत मिळतो. विशेषतः मुळांची वाढ, फुलधारणा, फळधारणा आणि पिकाच्या गुणवत्तेच्या दृष्टीने या खताचा योग्य टप्प्यावर उपयोग केला जातो. या खताचा वापर ड्रिपद्वारे तसेच फवारणीच्या माध्यमातून करता येतो.
00:52:34 खत म्हणजे नेमके काय?
00:52:34 हे सामान्यतः मोनो पोटॅशियम फॉस्फेट म्हणजेच MKP या स्वरूपातील जलविद्राव्य खतासाठी वापरले जाणारे NPK प्रमाण आहे. या प्रमाणातील पहिला अंक 00 म्हणजे नायट्रोजनचे प्रमाण नसणे, दुसरा अंक 52 म्हणजे पाण्यात विद्राव्य फॉस्फेटचे P₂O₅ स्वरूपातील प्रमाण आणि तिसरा अंक 34 म्हणजे पाण्यात विद्राव्य पोटॅशचे K₂O स्वरूपातील प्रमाण दर्शवतो.
या खताची महत्त्वाची बाब म्हणजे त्यातून एकाच वेळी फॉस्फरस आणि पोटॅश मिळतो, मात्र नायट्रोजन मिळत नाही. त्यामुळे ज्या अवस्थेत पिकाला अतिरिक्त नायट्रोजन देण्याची गरज नसते आणि फॉस्फरस-पोटॅशची आवश्यकता असते, त्या वेळी 00:52:34 उपयुक्त ठरू शकते.
खतामध्ये कोणते पोषक घटक असतात?
00:52:34 मध्ये मुख्यतः दोन प्रमुख अन्नद्रव्ये असतात. त्यातील पाण्यात विद्राव्य फॉस्फेट P₂O₅ स्वरूपात 52 टक्के आणि पाण्यात विद्राव्य पोटॅश K₂O स्वरूपात 34 टक्के असतो. नायट्रोजनचे प्रमाण 0 टक्के असते.
फॉस्फरस पिकातील ऊर्जा हस्तांतरण, मुळांची वाढ आणि प्रजननाशी संबंधित प्रक्रियांमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावतो. पोटॅश पिकाच्या विविध शारीरिक प्रक्रियांमध्ये सहभागी असतो आणि उत्पादनाच्या गुणवत्तेशी त्याचा संबंध असतो. त्यामुळे दोन्ही अन्नद्रव्यांची गरज असलेल्या अवस्थेत या खताचा उपयोग केला जातो.
पिकाला 00:52:34 खताचा फायदा कसा होतो?
फॉस्फरस आणि पोटॅशची उपलब्धता योग्य प्रकारे झाल्यास पिकाच्या वाढीच्या महत्त्वाच्या टप्प्यांना पोषण मिळते. सुरुवातीच्या अवस्थेत फॉस्फरस मुळांच्या विकासासाठी महत्त्वाचा असतो, तर पुढील अवस्थांमध्ये फुलधारणा आणि फळांच्या विकासासाठी फॉस्फरस-पोटॅशचा समतोल पुरवठा उपयोगी ठरू शकतो.
00:52:34 हे पाण्यात पूर्णपणे विरघळणारे स्वरूपात उपलब्ध असल्याने त्याचा वापर फर्टिगेशन किंवा पर्णीय फवारणीसाठी केला जातो. मात्र खताचा परिणाम पिकाची अवस्था, मातीतील उपलब्ध अन्नद्रव्ये, पाण्याची गुणवत्ता आणि वापरण्याची पद्धत यावर अवलंबून असतो.
या खताचे प्रमुख उपयोग पुढीलप्रमाणे समजून घेता येतात:
- मुळांच्या चांगल्या विकासासाठी फॉस्फरसचा पुरवठा करण्यासाठी उपयोग होतो.
- फुलधारणेच्या आधी आणि फुलधारणेच्या काळात फॉस्फरस व पोटॅशचा स्रोत म्हणून वापर केला जातो.
- फळधारणा आणि फळांच्या विकासाच्या अवस्थेत पिकाला पोटॅश उपलब्ध करून देण्यासाठी वापर करता येतो.
- पिकाच्या उत्पादनाची गुणवत्ता आणि वाढीच्या प्रक्रियेला आवश्यक पोषण देण्यासाठी त्याचा वापर केला जातो.
कोणत्या पिकांमध्ये वापर करता येतो?
00:52:34 हे विविध प्रकारच्या शेती आणि बागायती पिकांमध्ये वापरले जाते. कापूस, धान्यवर्गीय पिके, डाळी, तेलबिया, भाजीपाला, फळपिके आणि इतर बागायती पिकांमध्ये पिकाच्या गरजेनुसार त्याचा वापर केला जाऊ शकतो.
मात्र प्रत्येक पिकासाठी एकच मात्रा किंवा एकच वापराची वेळ योग्य असेल असे नाही. उदाहरणार्थ, फुलधारणा आणि फळधारणेचा कालावधी, पिकाचे वय, मातीतील फॉस्फरस व पोटॅशची उपलब्धता आणि सिंचनाची पद्धत यानुसार खत व्यवस्थापन बदलते. त्यामुळे उत्पादनाच्या लेबलवरील शिफारस किंवा स्थानिक कृषी तज्ज्ञांच्या सल्ल्यानुसार मात्रा ठरवणे अधिक सुरक्षित आहे.
फवारणी आणि ड्रिपमधून वापर करताना काय काळजी घ्यावी?
00:52:34 हे जलविद्राव्य असल्यामुळे फवारणी आणि ड्रिप फर्टिगेशनमध्ये वापरता येते. मात्र बाजारात उपलब्ध असलेल्या वेगवेगळ्या उत्पादनांच्या लेबलवर मात्रा आणि वापराच्या सूचना वेगळ्या असू शकतात. त्यामुळे सर्व 00:52:34 उत्पादनांसाठी एकच मात्रा लागू करणे योग्य नाही.
फवारणी करताना खत पूर्णपणे पाण्यात विरघळले आहे याची खात्री करावी. शक्य असल्यास स्वच्छ पाणी वापरावे आणि तयार केलेले द्रावण दीर्घकाळ साठवून न ठेवता शिफारशीनुसार वापरावे. ड्रिपमधून वापरताना खताची पूर्ण विद्राव्यता, पाण्याची गुणवत्ता आणि सिंचन यंत्रणेची स्थिती लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
विशेषतः 00:52:34 इतर खतांसोबत मिसळताना काळजी घेणे महत्त्वाचे आहे. काही कॅल्शियमयुक्त खतांसोबत मिश्रण केल्यास द्रावणात अवक्षेप तयार होण्याची शक्यता असते. त्यामुळे कोणतेही मिश्रण करण्यापूर्वी संबंधित उत्पादनांच्या लेबलवरील सुसंगततेच्या सूचना तपासणे आवश्यक आहे.
00:52:34 खत कधी वापरावे?
या खताचा वापर पिकाच्या गरजेनुसार ठरवला जातो. सुरुवातीच्या वाढीमध्ये मुळांच्या विकासासाठी फॉस्फरसची आवश्यकता असताना त्याचा उपयोग होऊ शकतो. तसेच फुलधारणा, फळधारणा आणि फळांच्या विकासाशी संबंधित अवस्थांमध्ये फॉस्फरस व पोटॅशचा पुरवठा करण्यासाठी त्याचा वापर केला जातो.
मात्र 00:52:34 हे प्रत्येक परिस्थितीत वापरायचे सार्वत्रिक खत नाही. ज्या पिकाला त्या वेळी नायट्रोजनचीही आवश्यकता आहे, त्या परिस्थितीत केवळ 00:52:34 वापरल्याने संपूर्ण पोषण गरज भागेलच असे नाही. खत व्यवस्थापन करताना पिकाची अवस्था आणि एकूण अन्नद्रव्यांची गरज लक्षात घेणे आवश्यक आहे.
मात्रा ठरवताना सर्वात महत्त्वाची गोष्ट
00:52:34 ची मात्रा उत्पादनाच्या ब्रँडनुसार, फवारणी किंवा फर्टिगेशनच्या पद्धतीनुसार आणि पिकानुसार बदलू शकते. काही उत्पादनांच्या शिफारसींमध्ये फवारणीसाठी प्रति लिटर पाण्याची मात्रा दिली जाते, तर ड्रिपसाठी प्रति एकर किंवा पिकाच्या अवस्थेनुसार मात्रा सांगितली जाते.
म्हणून इंटरनेटवर किंवा इतर पिकासाठी दिलेली मात्रा तशीच आपल्या पिकाला देणे टाळावे. उत्पादनाच्या पॅकेटवरील अधिकृत वापर सूचना पाहूनच मात्रा निश्चित करावी. विशेषतः फवारणी करताना जास्त प्रमाण वापरल्याने फायदा वाढतो असे समजणे चुकीचे आहे.
शेतकऱ्यांनी कोणत्या चुका टाळाव्यात?
00:52:34 जलविद्राव्य खत असले तरी त्याचा वापर पिकाच्या गरजेनुसार करणे आवश्यक आहे. खत जास्त प्रमाणात दिल्यास उत्पादन हमखास वाढते असा नियम नाही. उलट अनावश्यक खत वापरामुळे खर्च वाढू शकतो आणि पिकाच्या पोषण व्यवस्थेत असंतुलन निर्माण होऊ शकते.
फवारणीच्या वेळी पिकाची अवस्था, हवामान आणि पाण्याचे प्रमाण लक्षात घेणे गरजेचे आहे. तसेच एकाच टाकीत अनेक उत्पादने मिसळण्यापूर्वी त्यांची सुसंगतता तपासली पाहिजे. विशेषतः कॅल्शियमयुक्त खतांसोबत मिश्रण करण्यापूर्वी काळजी घेणे आवश्यक आहे.
निष्कर्ष
00:52:34 हे नायट्रोजनविरहित, फॉस्फरस आणि पोटॅशचा उच्च प्रमाणात पुरवठा करणारे जलविद्राव्य खत आहे. मुळांची वाढ, फुलधारणा, फळधारणा आणि पिकाच्या विकासातील विशिष्ट अवस्थांमध्ये पिकाच्या गरजेनुसार त्याचा उपयोग केला जाऊ शकतो. ड्रिप फर्टिगेशन आणि पर्णीय फवारणी या दोन्ही पद्धतींमध्ये त्याचा वापर केला जातो.
मात्र या खताचा योग्य फायदा मिळवण्यासाठी केवळ खताचे नाव किंवा NPK प्रमाण पाहणे पुरेसे नाही. पिकाची अवस्था, मातीतील अन्नद्रव्यांची उपलब्धता, सिंचन पद्धत आणि उत्पादनाच्या लेबलवरील शिफारस लक्षात घेऊन मात्रा ठरवणे महत्त्वाचे आहे. योग्य वेळी आणि योग्य प्रमाणात वापरल्यास 00:52:34 हे पिकाच्या फॉस्फरस आणि पोटॅश व्यवस्थापनातील उपयुक्त जलविद्राव्य खत ठरू शकते.
